اوراق مرابحه چیست؟

اوراق مرابحه چیست؟

بیع مرابحه یکی از انواع بیع است که از زمان های قدیم بین مردم رایج بوده و مقصود از آن معامله ای است که فروشنده قیمت تمام شده کالا( قیمت خرید و هزینه مربوطه) را به اطلاع مشتری می رساند، سپس تقاضای مبلغ یا درصدی به عنوان سود می کند.
 

تعریف اوراق مرابحه
 

به جهت اختلاف انواع اوراق مرابحه، نمی­ توان تعریف جامع و دقیقی از این اوراق ارائه کرد اما در نگاه عام می توان گفت:
اوراق مرابحه اوراق بهاداری است که دارندگان آنها به صورت مشاع، مالک دارایی مالی (دینی) هستند که بر اساس قرارداد مرابحه حاصل شده است و دارنده­ ی ورق مالک و طلبکار آن دین است.
این اوراق بازدهی ثابت داشته و قابل فروش در بازار ثانوی می­ باشند.
 

به عنوان مثال:

اعلام می کنند این کالا را به مبلغ 1000تومان خریده و حاضر است به 1100یا با ده درصد سود بفروشند. در بیع مرابحه چنان چه بایع در بیان قیمت خرید یا هزینه مربوطه دروغ بگویند مشتری اختیار فسخ پیدا می کند.
بیع مرابحه میتواند به صورت نقد یا نسیه منعقد شود.
در صورتی که نسیه باشد به طور معمول سود آن بیشتر است.
برخی متفکران مسلمان با استفاده از ویژگی های بیع مرابحه اقدام به طراحی اوراق بهاداری به نام اوراق مرابحه کرده اند این اوراق در برخی کشورهای اسلامی از جمله مالزی به مرحله اجرا رسیده است.
به بیانی دیگر اوراق مرابحه اوراق بهاداری است که حکایت از بدهی ناشی از بیع مرابحه میکند و دارنده ی ورق، مالک و طلبکارآن دین است.
 

انواع اوراق مرابحه

 

1) اوراق بدهی دولت(اوراق خرید دولت)
 

این اوراق بصورت دو طرح مستقل تهیه و پیشنهاد شدند مطابق این طرح بخش خصوصی کالای مورد نیاز دولت را خریداری کرده و آن را به قیمت بیشتری و به صورت نسیه به دولت می فروشد.
دولت در مقابل آن اسناد بهاداری با مبالغ اسمی معین و با سررسید مشخص(اوراق بدهی دولت) به فروشنده تحویل می دهد.
دارندگان این اوراق می توانند تا سررسید منتظر بمانند و مبلغ اسمی سند را از دولت دریافت کنند و یا قبل از سررسید در بازار ثانویه آن را بفروش برسانند.
اوراق بدهی دولت توسط بانک های تجاری و بانک مرکزی قابل خرید و فروش است.

موسسه های مالی و اعتباری، از محل منابع خود نیز میتوانند کالاهای مورد نیاز دولت را خریداری و به صورت نسیه مدت داربه دولت بفروشند.
دولت در قبال خرید کالاهای مذکور، اسنادی مالی با مبالغی معین و سررسید مشخص (اوراق خرید دولتی) به بانک ها و موسسات مالی (فروشندگان کالا) می پردازد

انها نیز می توانند تا سررسید منتظر بمانند و یا قبل از سررسید در بازار ثانوی به مردم و یا بانک مرکزی بفروشد و پول نقد دریافت کنند.
 

2) اوراق مرابحه باز خرید دارایی
 

در این روش موسسه ناشر اوراق دارایی های دولت ،سازمان هاو بنگاه های اقتصادی را به صورت نقد خریده ، پولش را می پردازد سپس با قیمتی بالاتر و به صورت نسیه مدت دار به خود آنها می فروشد و در مقابل آنها اسناد مالی را با مبالغ و سررسید های معین دریافت می کند.
موسسه ناشر می تواند منتظر بماند تا در زمان سررسید مبلغ اسمی اسناد را از خریداران دریافت کند، کما این که می تواند در بازار ثانویه آن را بفروشد (تنزیل کند).

 

3) اوراق مرابحه مؤسسات مالی
 

در این نوع از اوراق مرابحه ، مؤسسه مالی با انتشار و واگذاری اوراق مرابحه وجوه نقدی مازاد افراد را جمع آوری کرده ، به وکالت از آن ها کالاهای مورد نیاز دولت ، سازمان های دولتی، شرکت های وابسته به دولت و بنگاه های اقتصادی بخش خصوصی و مصرف کنندگان را به صورت نقد خریده و سپس با افزودن نرخ معینی به عنوان سود به صورت نسیه به آن ها میفروشد. سود حاصل ازعملیات خرید و فروش پس از کسر درصدی به عنوان حق الوکاله مؤسسه مالی(ناشر) به صورت فصلی یا سالانه بین صاحبان اوراق توزیع میشود.
 

 

قلمرو اوراق مرابحه
 

با توجه به انواع اوراق مرابحه می توان قلمرو وسیعی را برای آن در نظر گرفت از جمله:

 

  1.  تامین مالی خانوارها و مصرف کنندگان جهت خرید کالاهای مصرفی
  2. تامین مالی بنگاه های تولیدی، بازرگانی و خدماتی جهت خرید ماشین آلات، ابزارتولید، مواد اولیه، مال التجاره و لوازم کار
  3.  تامین مالی دولت ها و موسسات وابسته به دولت جهت خرید کالاهای مورد نیاز
  4. تامین نقدینگی مورد نیاز دولت هاو بنگاه های اقتصادی از طریق اوراق بهادار بازخرید دارایی ها

 

 

بازار ثانويه اوراق مرابحه
 

همه ی انواع اوراق مرابحه از نوع ابزارهای مالی انتفاعی با سود معين می باشند، بر اين اساس می توانند اهداف و سليقه های بخش مهمي از صاحبان وجوه مازاد که قصد سرمايه گذاری بدون ريسک را دارند را پوشش دهند.
در نتيجه، اگر مشکل فقهی نداشته باشند، قابليت خريد و فروش در بازار ثانوی را خواهند داشت.
در نوع اول، دوم اوراق مرابحه، در حقيقت دارنده ورق مرابحه، مالک سند مالی با سررسيد معين است.
در نتیجه، مي تواند با توجه به نرخ تنزيل، آن را به مبلغی کمتر از قيمت اسمی به شخص ثالث (خريدار) بفروشد، تفاوت قيمت خريد و قيمت اسمی ورق در واقع  سود خريدار از سرمايه گذاری در اوراق مرابحه خواهد بود که نرخي معين است.

 در حقيقت، مالک در نوع سوم دارنده ورق مرابحه، مشاع بخشی از دارايی ناشر اوراق (شرکت تجاری) است و با فروش ورق، مالکيت خود را از آن دارايی مشاع واگذار مي­ کند و خريدار ورق، مالک آن دارايی شده و به تبع آن، دريافت کننده سود ناشر از محل فعاليت خريد و فروش مرابحه خواهد بود، اين نرخ نيز تقريبا معين است.