اوراق استصناع چیست؟

اوراق استصناع چیست؟

واژه استصناع در لغت از باب استفعال از ماده صنع به معنی طلب و سفارش ساخت چیزی برگرفته شده است.
 در عرف منظور این است کسی ساخت شی را از صنعت گر یا هنرمندی تقاضا کند.
در اصطلاح فقهی و حقوقی، استصناع قراردادی است که یکی از طرفین در مقابل مبلغ معینی ساخت و تحویل چیزی مشخص را در زمان معین نسبت به طرف دیگر به عهده می گیرد.
 

سه نکته در قرارداد استصناع وجود دارد که آن را با سایر متمایز می کند:
 

  1.  کالای مورد نظر موضوع قرارداد موجود نیست و سازنده در آینده آن را ساخته و تحویل می دهد. 
  2.  در قرارداد استصناع تهیه مواد اولیه و لوازم کار به عهده سازنده است.
  3.  کل مبلغ معامله در زمان قرارداد یکجا پرداخت نمی شود بلکه میتوان آن را به صورت تدریجی در طول ساخت کار یا حتی بخشی از آن را بعد از پایان کار هم پرداخت کرد.

 

انواع استصناع
 

سفارش ساخت کالا و احداث پروژه ها به چند صورت قابل تصور است:

1)  سفارش ساخت و تکمیل کالا یا طرح های نیمه تمام

گاهی تولید کننده بدون سفارش شروع به تولید کالاهایی می کند و بخش هایی از مراحل تولید را پشت سر می گذارد، آنگاه مشتری تقاضا تکمیل آن را از تولید کننده دارد ئس از تایید تولید کننده، متعهد می شود در قبال مبلغی معین که به توافق می رسند، کالا را ساخته و در زمان مشخص به مشتری تحویل دهد و مشتری نیز متعهد می شود طبق قرارداد وجه آن را بپردازد.
 

2) سفارش ساخت تعدادی از کالای تولیدی یک تولید کننده

گاهی اوقات یک شخص حقیقی یا حقوقی به تولید کنندهای ساخت و تحویل تعداد معینی از کالاهای تولیدی آن تولید کننده را سفارش می دهد و سازنده طبق قرارداد متعهد می شود در مقابل مبلغ معین در زمان مشخص کالای مورد نظر را ساخته و تحویل دهد.
 

3) سفارش ساخت با ویژگی های خاص

برخی اوقات سفارش دهنده تعدادی کالا با ویژگی خاص را به سازنده سفارش می دهد.
سازنده نیز متعهد می شود طبق قرارداد در مقابل مبلغی معین طرح مورد نظر سفارش دهنده را ساخته و تحویل دهد.
 

4) سفارش احداث طرح و پروژه با ویژگی های خاص

 گاهی اوقات سفارش دهنده، احداث و تحویل طرح و پروژه خاصی با مشخصات معین را به سازنده سفارش می دهد.
به عنوان مثال ساخت بیمارستان در یک جای خاص. سازنده طبق قرارداد متعهد می شود طی زمان بندی مشخص در مقابل مبلغ مشخص طرح مورد نظر را ساخته و تحویل دهد.
 

5) سفارش ساخت برای انجام معامله 

برخی اوقات سفارش دهنده قراردادی با سازنده نمی بندد اما در عین حال ساخت تعدادی کالا را سفارش می دهد و با سازنده قرار می گذارد که در صورت تولید آن کالا را براساس قیمتی معین از او خریداری کند.
 

 

ارکان قرارداد استصناع

 

1) طرفین قرارداد

در قرارداد استصناع، سفارش دهنده را مستصنع و سازنده (صاحب صنعت) را صانع می گویند.
مستصنع و صانع باید شرایط عمومی قرارداد مانند بلوغ ،عقل ،قصد و اختیار را دارا باشند.
در ماهیت فقهی  این قرارداد اختلاف نظر است. بعضی از فقها آن را در قالب یکی از قرارداد های خاص می دانند و برخی آن را قرارداد مستقل در نظر می گیرند.
اگر این قرارداد را قرارداد خاص بدانیم  افزون بر شرایط عمومی قرارداد، طرفین باید شرایط قرارداد خاص را داشته باشند.

 

2) عقد(ایجاب و قبول)

این قرارداد مانند بقیه قراردادها به ابراز اراده و رضایت طرفین به انعقاد قرارداد نیاز دارد و همانند همه قراردادها می تواند بصورت گفتاری، نوشتاری و عملی (با دادن پیش پرداخت) منعقد گردد.

 

3) عوضین 

 
کالا یا پروژه که شاخت آن سفارش داده می شود، موضوع قرارداد استصناع یا مستصنع نامیده می شود.
صانع باید علاوه بر جواز ساخت از جهت شرعی و قانونی قابلیت ساخت و تحویل در موعد مقرر را داشته باشند.
در قرارداد استصناع باید زمان،مکان و کیفیت تحویل کالا معین باشد.
مبلغی را که در قبال ساخت کالا و تحویل آن پرداخت می شود را عوض استصناع می گویند.
عوض در قرارداد استصناع به طور معمول پول رایج کشور است ولی می تواند کالا و خدمات هم باشد.
اگر قرارداد استصناع خاص باشد علاوه بر شرایط عمومی باید شرایط عوضین قرارداد را نیز داشته باشند.

 

 

تامین مالی از طریق استصناع
 

دولت شهرداری ها و شرکت های خصوصی برای تامین مای خود از استصناع استفاده می کنند این عمل به دو روش مستقیم و غیر مستقیم انجام می شود:
 

استصناع مستقیم

در این روش وزارتخانه ها، شهرداری ها، شرکت های دولتی و خصوصی که درپی احداث یا توسعه پروژه ای هستند و اعتبار مالی لازم برای انجام آن را ندارند، طبق قرارداد استصناع ساخت پروژه مذکور را به پیمانکار (سازنده) مربوطه سفارش می دهند و در مقابل متعهد می شوند بها و اجرت پروژه را طبق زمان بندی مشخص به سازنده آن بپردازند.
در این روش سفارش دهنده به جای پرداخت وجه نقد در سر رسیدهای مقرر، اقدام به اعطای اوراق بهادار استصناع متناسب با پیشرفت پروژه می کند.
پیمانکار (سازنده) دریافت کننده اوراق بهادار استصناع می تواند صبر کند تا در سر رسید مقرر وجه سند را از سفارش دهنده دریافت کند و یا می تواند قبل از سر رسید، اوراق را در بازار ثانوی (بورس اوراق بهادار و یا فرابورس) بفروشد (تنزیل کند).
 

استصناع غیر مستقیم

پیمانکاران تمایل دارند به تناسب پیشرفت پروژه، بهای پروژه را دریافت کرده و با تحویل آن، تسویه حساب کنند.
این افراد به معاملات مدت دار (بیش از طول احداث پروژه) و وارد شدن در بازارهای مالی علاقه ای ندارند اما گاهی اوقات طرح چنان بزرگ و دارای ابعاد مختلف است که یک پیمانکار توان انجام آن را ندارد، در این موارد وزارتخانه ها و سازمان ها می توانند از طریق بانک ها وارد شوند.
به این بیان که وزارتخانه احداث پروژه خاصی (مثل ساخت و تحویل یک فرودگاه بین المللی) را طبق قرارداد استصناع از یک بانک می خواهد.
بانک متعهد می شود در قبال مبلغ مشخصی که بر اساس زمان بندی معین (مثلا 10 سال) پرداخت می شود پروژه را تحویل دهد. سپس بانک آن پروژه را در قالب پروژه های کوچک تر تعریف کرده، با چند پیمانکار قرارداد استصناع می بندد. قراردادهای استصناع بانک با پیمانکاران می تواند در زمان بندی متفاوت از استصناع اول (وزارتخانه با بانک) باشد.
حتی بانک برای پایین آوردن قیمت قراردادها می تواند قراردادهای استصناع خود با پیمانکاران را به گونه ای طراحی کند که با اتمام پروژه تسویه حساب شود.