اوراق مساقات چیست؟

اوراق مساقات چیست؟


اوراق مساقات


مساقات در اصطلاح قرادادی است که به موجب آن یکی از طرفین قرارداد باغی را برای مدت معینی در اختیار دیگری قرار می دهد تا به آن باغ رسیدگی کند و محصول را طبق توافق با هم تقسیم کنند. 
در قرارداد مساقات شرط نیست که دارنده باغ شخصا مالک باغ باشد کسی که وکیل یا ولی مالک است یا کسی که منافع باغ را برای چند سال اجاره کرده می تواند باغ را به قراداد مساقات به عامل( باغبان) واگذار کند.



تعریف اوراق مساقات


اوراق مساقات اوراق بهاداری است که بر اساس قراداد مساقات طراحی شده است.
ناشر این اوراق با واگذاری ان ها وجوه متقاضیان اوراق را جمع آوری کرده و با آن باغ های قابل بهره برداری را خریدای سپس به وکالت از طرف دارندگان اوراق به قراداد مساقات به باغبانان واگذار می کند تا به ان ها رسیدگی و در پایان محصول به دست امده را باهم تقسیم کنند.
در این اوراق دارنده ی ورق نقش مالک  ناشر نقش وکیل و باغبان نقش عامل در قراداد مساقات را ایفا می کنند.
اوراق مساقات سند مالکیت مشاع دارندگان اوراق بر باغات معین است.


قلمرو و ماهیت اوراق مساقات


اوراق مساقات به تبع قراداد مساقات، منحصر در باب باغداری است و شامل انواع باغ های میوه، حتی درخت هایی که از گل یا برگ ان ها استفاده می شود، می گردد.
ماهیت کار به این صورت است که یک موسسه مالی فعال در بخش کشاورزی با انجام مطالعات اولیه و شناسایی باغ های مناسب سرمایه گذاری و زمین های قابل تبدیل به باغ را خریداری بعد از اماده سازی (حفر چاه ،کانال کشی، غرس نهال های مناسب و...) آن ها را به قراداد مساقات به باغبانان واگذار می کند تا روی آن ها کار و محصول به دست آمده را طبق قرداد تقسیم کنند.
موسسه مالی بعد از تحویل گرفتن سهم صاحبان اوراق از محصول و فروش ان در بازار محصولات کشاورزی ابتدا حق الوکاله خود را بر می دارد سپس باقی مانده ی سود را بین صاحبان اوراق تقسیم می کند این رویه تا زمانی که موسسه مالی منحل نشده است همه ساله تکرار می شود.


سود اوراق مساقات به طور متعارف سالانه است و به عوامل زیادی چون میزان تولید (برداشت محصول) قیمت محصولات و هزینه های انجام گرفته بستگی دارد بنابراین ناشر اوراق گرچه می تواند بر حسب تجارب سالیان قبل و پیش بینی آینده، دامنه سود انتظاری را تخمین بزند، اما سود واقعی در پایان سال مالی مشخص می شود.


بازار ثانوی اوراق مساقات


دارنده اوراق مساقات می تواند اوراق را نگه دارد و در پایان هر سال مالی از سود آن استفاده کند کما این که می تواند در مواقع نیاز به نقدینگی آن ها را در بازار ثانوی بفروشد از ان جا که اوراق مساقات بیانگر مالکیت مشاع دارندگان اوراق نسبت به باغات مورد قراداد مساقات است.
در نتیجه قیمت اوراق مساقات افزون بر نرخ سود انتظاری سالانه به افزایش قیمت خود باغ ها نیز بستگی دارد و چون قیمت باغ ها به صورت متعارف و در حد نرخ تورم افزایش پیدا می کند انتظار می رود قیمت اوراق رشدی متناسب با نرخ تورم داشته باشد کما این که انتظار می رود هرچه به زمان برداشت محصول نزدیک شویم به جهت سود انتظاری سالانه قیمت اوراق افزایش یابد.


فقه اوراق مساقات 


موسسه مالی ناشر اوراق مساقات به عنوان وکیل وجوه نقدی متقاضیان اوراق را تجهیز کرده با آن وجوه اراضی قابل تبدیل به باغ یا باغ های آماده را خریداری می کند.
سپس روی آن ها سرمایه گذاری کرده آماده بهره برداری وبه وکالت از طرف صاحبان اوراق (مالکین باغ ها) آن ها را به قراداد مساقات به باغبانان واگذار می کند تا آنان روی آن باغ ها کار و محصول را مطابق قراداد مساقات به باغبانان واگذار می کند تا انان روی ان باغ ها کار و محصول را مطابق قراداد با موسسه مالی تقسیم کنند.

بنابراین از نگاه فقه، دارندگان اوراق، مالک های باغ ها و ناشر اوراق وکیل آنان است تا اعمال زیر را انجام دهد:

  1. اراضی و باغ های خریداری شده را برای بهره برداری باغی آماده کند.

  2. افراد (باغبانان)دارای صلاحیت را شناسایی و با آنان قرارداد مساقات منعقد کند.

  3. موقع برداشت محصول سهم محصول صاحبان باغ (دارندگان اوراق) را از باغبانان تحویل بگیرد.

  4. محصولات فوق الذکر را در بازار محصولات کشاورزی بفروشد.

  5. پس از کسر حق الوکاله باقی مانده مبلغ حاصل از فروش محصولات را به عنوان سود بین صاحبان اوراق تقسیم کند.

 


بررسی اقتصادی اوراق مساقات


اوراق مساقات نیز همانند سایر ابزارهای مالی از جهت معیارهای اقتصادی قابل نقد و برسی است.
از منظر معیارهای اقتصاد خرد

 

  1. اوراق مساقات بر اساس انتظار سود طراحی می شوند  بنابراین از صف ابزارهای مالی انتفاعی خواهند بود.

  2.  بازده اوراق مساقات به عوامل زیادی چون تغییرات قیمت باغ ها قیمت محصولات کشاورزی مقدار تولید و هزینه های تولید بستگی دارد.این عوامل همگی متغییر می باشند بنابراین بازده اوراق متغیر بوده و در پایان دوره ی مالی قطعی می شود در نتیجه این اوراق برای اشخاصی که در مقابل انتظار سود بالاتر حاضر به پذیرش ریسک هستند مناسب است.

  3.  باتوجه به بازار ثانوی اوراق مساقات این اوراق دارای قدرت نقد شوندگی است . البته به دلیل متغییر بودن سود اوراق، مشتریان آن ها منحصر به افراد ریسک پذیر خواهد بود، در نتیجه درجه ی نقدینگی این اوراق کمتر از اوراق با بازدهی معین و بیشتر از اوراق سهام و اوراق مضاربه خواهد بود. انتظار میرود درجه ی نقدینگی این اوراق تا حدودی کمتر از اوراق مزارعه باشد چون تغییر کاربری اراضی زراعی و معاملات روی آن ها بیشتر از باغ ها می باشد.

  4. در صورت وجود موسسه های متعدد و متنوع ناشر اوراق مساقات و تشکیل بازار اولی و ثانوی فعال، انتظار می رود این اوراق به سمت کارایی بالاتر حرکت کند.